Historie Oerle

terug
Oerle
(Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie)
 
Oerle, in de volksmond Oers geheten, is een dorp in de gemeente Veldhoven in de Nederlandse provincie Noord Brabant.
Van 1 januari 1811 tot 1 mei 1921 was Oerle een zelfstandige gemeente, bestaande uit het kerkdorp Oerle en de gehuchten Berkt, Hoogeind, Scherpenering, Zittard, Vliet, Toterfout, Halfmijl en Zandoerle.
 
Waar komt de naam Oerle vandaan?
In een oorkonde uit het jaar 1249 bevindt zich de oudste vermelding van de naam Oerle. De naam Oerle betekent "oud bos", afgeleid uit de begrippen Oer (= oud) en lo (= bos).
Van oudsher wordt onderscheid gemaakt tussen Kerkoerle, het dorp waar de kerk zich bevindt, en het nabijgelegen gehucht Zandoerle, dat vernoemd is naar de daar gelegen schrale en onvruchtbare zandgronden.
 
De oerse geschiedenis van heel vroeg tot nu toe 
Prehistorie
 
Prehistorische vondsten tonen aan dat mensen al duizenden jaren voor het begin van onze jaartelling in het gebied van het huidige Oerle woonde.
 
Zeventien grafheuvels uit de Vroege en Midden Bronstijd (1600-1000 v.Chr.) en één grafheuvel uit het Neolithicum (ca. 1700 v.Chr.) zijn te vinden in de bossen van Toterfout en Halfmijl.
  
Middeleeuwen
Gedurende de periode 1000-1250 was het centrum van Oerle het domein van een Frankische grondheer, wiens verblijfgebied in 1981-1986 archeologisch werd ontdekt en onderzocht.
Bij deze opgravingen werden sporen van een achtvormige gracht aangetroffen, gelegen rondom de huidige St. Jan de Doperkerk.
De  Franken  lieten ook de eerste kerk van Oerle bouwen. In de periode 1249- 1254 werd dit kerkgebouw, samen met alle parochierechten, door de weduwe Berta van Oerle verkocht aan de abdij van Postel.  Hierbij ging de jurisdictie van Oerle, tot dan toe uitgeoefend door de heer van Oerle, over naar de hertog van Brabant. De hertog stelde Oerle onder de jurisdictie van de schepenbank van Eersel . In de eerste helft van de 14de eeuw splitste Oerle zich van deze schepenbank af en kreeg het zijn eigen schepenbank. De schepenbank van Oerle controleerde de jurisdictie van de omliggende dorpen Veldhoven, Meerveldhoven,Zeelst, Blaartem, Wintelre, Vessem en Knegsel. 
In  1326 gaf  Hertog lll van Brabant de gemeynt uit van de “Grote aard van Oerle”. Hij bevestigde hiermee een door zijn vader Jan II (mondeling) gedane uitgifte. Een gemeynt is een stuk ongecultiveerde grond waarvan in- of aanliggende woonkernen gemeenschappelijk gebruik mochten maken. De rechten van de gemeynt “Grote Aard van Oerle” lagen bij de inwoners van Zandoerle, Knegsel, de Hees onder Eersel, Hoogcasteren, Vessem en Wintelre.
Ook was Oerle een zogenoemde  vrijheid. Op grond hiervan mochten de inwoners onder andere voortaan hun eigen bestuurders aanwijzen en hun eigen markt houden.
 
Vroegmoderne Tijd
Op 28 augustus 1561 werd Oerle een heerlijkheid. Op die dag kwam de bestuurlijke macht over het dorp in handen van een leenman, in dit geval de jonker Willem de Borchgrave. Deze macht was aan hem in leen gegeven door de leenheer Filips ll. In de periode 1559-1561 werden ook de omliggende dorpen aan verschillende leenmannen in leen gegeven, waardoor de grote, oude schepenbank van Oerle in drieën gesplitst moest worden. Aangezien Willem de Borchgrave naast Oerle ook de heerlijkheid Meerveldhoven. had verkregen, ontstond zo de nieuwe, kleinere schepenbank Oerle-Meerveldhoven. Deze schepenbank werd uiteindelijk op 1 januari 1811 opgeheven. Op die dag werd op bevel van Napoleon heel Nederland naar Frans model ingedeeld in gemeenten, en zo ontstond dus ook de gemeente Oerle.
 
Moderne Tijd
Van 1811 tot 1 mei 1921 was Oerle een zelfstandige gemeente. Na 1921 is de gemeente in zijn geheel opgegaan in de nieuwe gemeente Veldhoven hoewel het zijn eigen karakter heeft bewaard. Verschillende keren zijn gebieden die tot de gemeente Oerle hebben behoord, gefaseerd geannexeerd door Eindhoven. Een deel van het geannexeerde deel van Oerle is sinds 1932  in gebruik door Eindhoven Airport. Het grootste deel is eind jaren 1990 gebruikt voor de wijk Meerhoven. Aan het begin van de 21ste eeuw werd bij het naburige gehucht Berkt een gelijknamige woonwijk gebouwd, waardoor het tot dan toe vrij gelegen dorp Oerle werd verbonden met de bebouwde kom van Veldhoven. In de toekomst zal Oerle zich nog in zuidelijke richting gaan uitbreiden, richting de Oerlese Bossen genaamd Oerle-zuid. Op het terrein van oliehandel Schippers wordt eveneens een project van 89 woningen gerealiseerd.

Stukje geschiedenis over Onderwijs in Oerle
Oerle heeft één basisschool, genaamd de St. Jan Baptist. Deze is opgericht in 1929. Het huidige schoolgebouw hoorde oorspronkelijk bij het gebouwencomplex van het pensionaat van de Zusters van Liefde. In 1854 vestigden deze Zusters zich in Oerle, waar zij aan de Oude Kerkstraat een bijzondere meisjesschool begonnen. Hier kregen de meisjes les in de Nederlandse taal, naaien en handwerken. Nadat de bijzondere en de openbare scholen in 1921 bij wet gelijk gesteld waren, werd in 1929 de toenmalige openbare jongensschool omgezet in een Rooms Katholieke jongensschool voor gewoon lager onderwijs. Jarenlang volgden dan de jongens het onderwijs aan de St. Jan Baptistschool en de meisjes aan de O.L.V. van Lourdesschool in het klooster. In 1968 werd de meisjesschool opgeheven en de jongensschool gemengd. Dit geheel werd gehuisvest in het gebouw aan de Oude Kerkstraat. Bij een brand in 1971 ging het pensionaat grotendeels verloren, maar bleef het schoolgebouw gespaard. Sinds 1985 is het basisonderwijs van Oerle hier ondergebracht.

Natuur en landschap
Hoewel inmiddels ten oosten van Oerle de bebouwing van Veldhoven het dorp heeft bereikt, is ten westen van Oerle het karakteristieke Kempische platteland nog goed bewaard gebleven. Deze omgeving kent een gevarieerd landschap van weilanden, akkerlanden en bossen. Vele historische langgevelboerderijen zijn hier te vinden, vooral rond de brink van het gehucht Zandoerle.

Het wapen en zegel van Oerle

Van lazuur, beladen met een streepkruis in ieder kwartier vergezeld van een leeuw, alles van goud.

Het schild ter linkerzijde vergezeld van een boom van natuurlijke kleur.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oorsprong / verklaring:
De schepenbank Oerle is in het begin van de 14e eeuw ontstaan als afsplitsing van Eersel. De schepenbank was in handen van de hertog. Het 14e eeuwse schependomszegel van Oerle was dan ook het hertogelijke wapen, gehangen aan een uitgerukte lindenboom. Deze voorstelling is later, in rijkskleuren, verleend als gemeentewapen.

Afbeelding van het oudste bekend zijnde zegel van Zandoerle. Het is gehecht aan een oorkonde uit 1355. Vertaald staat er in het randschrift: gemeenschappelijk zegel van de vrijheid Zandoerle.

  Zie voor uitgebreide informatie over Oerle:

  • Veldhoven, 4000 jaar geschiedenis van Oerle, Meerveldhoven, Veldhoven en Zeelst,   geschreven door Jacques Bijnen. Uitgave: Stichting Historisch Erfgoed Veldhoven.
  • Veldhoven, Van Toterfout tot heden, geschreven door Jean Coenen. Uitgave Stichting Veldhoven van Gisteren naar Morgen.
  • Diverse publicatie te vinden in de Bibliotheek in Veldhoven.

Kijk ook eens op: www.geheimenvanveldhoven.nl